Psychoonkologia

Kobiety po raku piersi – problemy psychologiczne
Danuta Grabowska, psycholog

Choroba często w radykalny sposób zmienia dotychczasowy system wartości, a choroba nowotworowa w szczególności. Amputacja piersi to silny wstrząs psychiczny, ogromne przeżycie dla każdej kobiety. Lęk przed śmiercią, kalectwem i rozbiciem rodziny towarzyszy jej przez całe dalsze życie. Z tą trudną chorobą somatyczną wiąże się bardzo wiele złożonych sytuacji stresowych, w których dominują elementy zagrożenia biologicznego i społecznego. Kobiety, które przeszły radykalną operację raka piersi, pozostają pod działaniem silnego stresu. Ma on charakter przewlekły i często prowadzi do obniżenia dynamiki życiowej oraz sprawności psychofizycznej. Stres ten wywołują następujące okoliczności:
– niepewność co do skuteczności przeprowadzonego leczenia, a w dalszej kolejności lek przed wznową nowotworu i zagrożeniem życia,
– upośledzenie fizyczne (ubytek piersi, ograniczenie zakresu ruchów kończyny oraz jej ewentualny obrzęk), dające poczucie mniejszej wartości,
– trudne do rozwiązania problemy osobiste, rodzinne i zawodowe.
Sytuacje te znacząco wpływają na psychikę kobiet, powodują przeżywanie wielu negatywnych emocji. Szczególnie trudnym problemem jest wspomniany ubytek piersi, bowiem konsekwencją tego zabiegu jest stan psychiczny określany jako „kompleks połowy kobiety”. To przecież pierś jest symbolem macierzyństwa i atrakcyjności, a przede wszystkim największym atrybutem kobiecości. Ważne więc w tym momencie jest możliwie wczesne uzupełnienie ubytku oraz wyrobienie właściwego nawyku dotyczącego umiejętnego i higienicznego korzystania z protezy w różnych okolicznościach. Obawy o dalsze losy i egzystencję wywołują zalecane uzupełniające metody leczenia (chemio-, radio- i hormonoterapia), które niosą za sobą wiele skutków ubocznych. Wiedza kobiet na temat tych form terapii to największy sojusznik w walce z rakiem piersi, natomiast strach jest najgorszym wrogiem. Zagrożenie biologiczne, psychologiczne i społeczne spowodowane choroba uruchamia też szereg mechanizmów obronnych i sposobów radzenia sobie z tą trudną sytuacją. Często kobiety zmieniają dotychczasowy tryb życia, w większym stopniu koncentrują się na działaniach prozdrowotnych. Prawidłowy przebieg rehabilitacji pooperacyjnej skutecznie pomaga kobietom po mastektomii w powrocie do normalnego życia, pełnej sprawności fizycznej i równowagi psychicznej. U każdej z nich okres ten przebiega inaczej. Efekty procesu radzenia sobie z problemem choroby zależą od cech osobowości, od jej sytuacji rodzinnej i społecznej. Inaczej zmagają się osoby mające oparcie w rodzinie, inaczej osoby odpowiedzialne za rodzinę, inaczej osoby samotne.
Po zakończeniu hospitalizacji kobiety często pozostają zdane na własne siły i pomoc rodziny oraz znajomych. Pojawia się wówczas poczucie zagubienia, niepewności i niezrozumienia. Przeżycia te są obecnie łagodniejsze, dzięki rozwijającemu się od 1987 r. w Polsce ruchowi kobiet po mastektomii. Celem tego ruchu jest m. in. wzajemne wspieranie się, udzielanie realnej pomocy, organizowanie różnych form rehabilitacji, współpraca z rodzinami, profesjonalistami i różnymi instytucjami. Kobiety mogą korzystać z psychoterapii, której celem jest pomoc w odzyskaniu właściwego dystansu do istniejącego problemu, a następnie uświadomienie sobie, że nawet w tej trudnej sytuacji mają szansę przystosowania społecznego i zawodowego. Kluby AMAZONEK pomagają w powrocie do normalnego życia po przebytej chorobie, a także dają wiarę, że można się wyleczyć z tej groźnej, coraz częściej spotykanej choroby.

Bibliografia

O. C. Simonton i in., Triumf życia.
K. Mika, Po odjęciu piersi.


Program Simontona

Program Simontona to poznawczo-behawioralny program psychoterapii, przeznaczony dla pacjentów onkologicznych i ich najbliższych, stawiający sobie za cel poprawę funkcjonowania emocjonalnego pacjenta, wzrost zaangażowania w proces leczenia, poprawę komunikacji z otoczeniem itp. Jest to program o udokumentowanej skuteczności, z powodzeniem stosowany w licznych ośrodkach onkologicznych na całym świecie, z programami szkoleniowymi dla terapeutów w USA, Japonii, Szwajcarii, Niemczech i Polsce.

Dr O. Carl Simonton to amerykański lekarz, onkolog-radioterapeuta, pionier psychoonkologii i twórca spójnego i wszechstronnego programu psychoterapeutycznego dla chorych na raka i osób ich wspierających. Pod koniec lat sześćdziesiątych zauważył, że chorzy na raka nie współpracowali z (wówczas nowym) programem radioterapeutycznym, nawet pomimo tego, że był obiecujący i znacząco zwiększał szanse wyzdrowienia. Okazało się, że główną przyczyną braku współpracy z zalecanym programem było poczucie braku nadziei. Zaadoptował więc programy wykorzystujące wyobraźnię jako metodę motywacyjną, stosowane dotąd w zarządzaniu i biznesie, do sytuacji pacjentów onkologii. Zastosowanie jego nowatorskiego programu u pierwszego pacjenta, z bardzo zaawansowanym rakiem krtani, okazało się ogromnym sukcesem. Nie tylko zaobserwowano cofnięcie nowotworu złośliwego w bardzo krótkim czasie, ale też pacjent nie miał nawet najmniejszych efektów ubocznych naświetlań i powrócił do pełnego zdrowia.

Od tego czasu program Simontona był wielokrotnie i głęboko modyfikowany, oraz rozwijany w sposób idący daleko poza pozytywne nastawienie oraz wyobraźnię, przekształcając się w kompletny i wszechstronny program psychoonkologiczny. Jego zasadniczym elementem jest Racjonalna Terapia Zachowania (RTZ) obejmujący rozwój kompetencji emocjonalnej, terapię indywidualną, grupową i rodzinną, edukację, rozwój duchowy, stawianie i osiąganie celów,  relaksację i wyobraźnię, aktywność fizyczną, rozwijanie systemu wsparcia i umiejętności komunikacji z bliskimi, a także wiele innych elementów. Program pomaga radzić sobie z trudnymi sytuacjami, takimi jak choroba nowotworowa i  jako uzupełnienie leczenia konwencjonalnego, znacznie poprawia jakość życia chorych i często nawet dwukrotnie przedłuża długość przeżycia.
Obejmuje:

– Przekształcanie lęku w spokój umysłu
– Rozwijanie i wzmacnianie nadziei i zaufania
– Radzenie sobie ze stresem
– Udoskonalenie systemu wsparcia i umiejętności komunikacji
– Rola rozrywki w zdrowieniu
– Ustalenie własnej drogi do zdrowia i jego utrzymanie

Wysoka skuteczność podejścia poznawczo-behawioralnego sprawia, że program z powodzeniem stosowany jest w liczących się ośrodkach onkologicznych na całym świecie, między innymi w Stanach Zjednoczonych, Niemczech, Japonii, Włoszech. Efektywność programu została potwierdzona wynikami licznych badań prowadzonych w ośrodkach klinicznych takich jak np. Stanford University w USA.
Więcej na temat programu Simontona można przeczytać na stronie www.Simonton.pl